ജില്ലയുടെ സാംസ്കാരിക തലസ്ഥാനം
കാസർഗോഡ് ജില്ലയിലെ സാംസ്കാരിക തലസ്ഥാനം — നീലേശ്വരം
1. തെയ്യം — വിശ്വാസവും കലയും ഒന്നിക്കുന്ന മഹത്തായ പാരമ്പര്യം
നീലേശ്വരത്തിന്റെ കലാ-സാംസ്കാരിക മുഖത്ത് ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട സ്ഥാനം തെയ്യത്തിനാണ്. കാവുകളിലും ക്ഷേത്രങ്ങളിലും തറവാടുകളിലും നടക്കുന്ന തെയ്യം വെറുമൊരു നൃത്താവിഷ്കാരമല്ല; വിശ്വാസവും ആചാരവും സംഗീതവും നൃത്തവും വേഷവിധാനവും അഭിനയവും ഒരുമിക്കുന്ന അനുഷ്ഠാനകലയാണ്.
ഓരോ തെയ്യക്കോലത്തിനും അതിന്റേതായ മുഖത്തെഴുത്തും വേഷവും ശിരോവസ്ത്രവും ചുവടുകളും ആചാരക്രമവുമുണ്ട്. ചെണ്ട, ഇലത്താളം തുടങ്ങിയ വാദ്യങ്ങളുടെ അകമ്പടിയോടെ അരങ്ങേറുന്ന തെയ്യം കാണികൾക്ക് അതീവ ശക്തമായ അനുഭവമാണ് നൽകുന്നത്.
നീലേശ്വരത്തിന്റെ ആത്മാവിനെ ഏറ്റവും ശക്തമായി പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്ന കലാരൂപമാണ് തെയ്യം.
2. പൂരക്കളി — താളവും ചുവടുകളും ചേർന്ന അനുഷ്ഠാനകല
വടക്കൻ കേരളത്തിലെ പ്രധാന അനുഷ്ഠാന കലാരൂപങ്ങളിലൊന്നാണ് പൂരക്കളി. കാസർഗോഡ്, കണ്ണൂർ ജില്ലകളിൽ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുള്ള ഈ കല ഭഗവതി ക്ഷേത്രങ്ങളോടും കാവുകളോടും ബന്ധപ്പെട്ടാണ് പ്രധാനമായും അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.
വിളക്കിനെ ചുറ്റി സംഘം ചേർന്ന് പാട്ടിനും താളത്തിനുമനുസരിച്ച് നടത്തുന്ന ചുവടുകളാണ് പൂരക്കളിയുടെ പ്രത്യേകത. പൂരക്കളിക്ക് വിവിധ രൂപങ്ങളുണ്ട്; ഇതിന് പിന്നാലെ നടക്കുന്ന മറത്തുകളി അറിവിന്റെയും വാക്ചാതുര്യത്തിന്റെയും മത്സരമാണ്.
3. കോൽക്കളി — ചുവടുകളുടെ താളവിസ്മയം
കൈയിൽ കോലുകളേന്തി വൃത്താകൃതിയിൽ ചലിച്ചുകൊണ്ട് താളത്തിനനുസരിച്ച് കോലുകൾ തമ്മിൽ കൂട്ടിയടിക്കുന്ന ജനകീയ കലാരൂപമാണ് കോൽക്കളി.
വടക്കൻ മലബാറിൽ പ്രചാരത്തിലുള്ള ഈ കലാരൂപത്തിൽ കളിക്കാരുടെ ഏകോപനം, വേഗത, താളബോധം എന്നിവയ്ക്ക് വലിയ പ്രാധാന്യമുണ്ട്. കളി മുന്നോട്ടുപോകുന്നതിനനുസരിച്ച് വൃത്തം വികസിക്കുകയും ചുരുങ്ങുകയും താളത്തിന്റെ വേഗത വർധിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
4. യക്ഷഗാനം — വടക്കൻ കേരളവും കർണാടകവും ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന കല
കാസർഗോഡിന്റെ അതിർത്തി പ്രദേശങ്ങളിലെ സാംസ്കാരിക ബന്ധത്തിന്റെ മനോഹരമായ പ്രതീകമാണ് യക്ഷഗാനം. നൃത്തം, സംഗീതം, സംഭാഷണം, വർണ്ണാഭമായ വേഷം, മുഖത്തെഴുത്ത്, നാടകീയ അവതരണം എന്നിവ ചേർന്ന കലാരൂപമാണിത്.
രാമായണം, മഹാഭാരതം, ഭാഗവതം തുടങ്ങിയ ഇതിഹാസങ്ങളിലെ കഥകളാണ് സാധാരണയായി അവതരിപ്പിക്കുന്നത്. കന്നഡയ്ക്കൊപ്പം മലയാളം, തുളു തുടങ്ങിയ ഭാഷകളിലും യക്ഷഗാന അവതരണങ്ങൾ നടക്കുന്നു.
5. തിടമ്പുനൃത്തം — ക്ഷേത്രാചാരത്തിന്റെ നൃത്താവിഷ്കാരം
വടക്കൻ മലബാറിന്റെ ക്ഷേത്രപാരമ്പര്യവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പ്രധാന അനുഷ്ഠാന കലാരൂപമാണ് തിടമ്പുനൃത്തം.
ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രതിഷ്ഠയുടെ പ്രതിരൂപമായ തിടമ്പ് ശിരസ്സിലേറ്റി, വാദ്യമേളങ്ങളുടെ അകമ്പടിയോടെ നടത്തുന്ന നൃത്തമാണ് ഇത്. ക്ഷേത്രോത്സവങ്ങളുമായി അടുത്ത ബന്ധമുള്ള ഈ കലാരൂപത്തിൽ ആചാരത്തിനും താളത്തിനും വേഷവിധാനത്തിനും പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുണ്ട്.
6. ഒപ്പന — മലബാറിന്റെ സൗഹൃദ സംഗീതവും നൃത്തവും
മുസ്ലിം സമൂഹത്തിന്റെ സാംസ്കാരിക പാരമ്പര്യത്തിൽ പ്രധാനപ്പെട്ട ഒപ്പന മലബാറിന്റെ കലാ വൈവിധ്യത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്. വിവാഹാഘോഷങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് സ്ത്രീകൾ കൂട്ടമായി പാടിയും കൈകൊട്ടിയും നൃത്തം ചെയ്തും അവതരിപ്പിക്കുന്നതാണ് പരമ്പരാഗത ഒപ്പന.
കാസർഗോഡിന്റെ സാംസ്കാരിക പ്രത്യേകതയായ വിവിധ മത-സമുദായങ്ങളുടെ കലാപാരമ്പര്യങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള സഹവർത്തിത്വത്തിന്റെ മനോഹരമായ ഉദാഹരണമാണ് ഒപ്പന. കാസർഗോഡ് ജില്ലാ ഭരണകൂടം ഒപ്പനയെ ജില്ലയിലെ പ്രധാന കലാരൂപങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുത്തുന്നു.
7. ദഫ് മുട്ട് — താളത്തിൽ വിരിയുന്ന ജനകീയ കല
ദഫ് മുട്ട് മലബാറിലെ മുസ്ലിം സമൂഹത്തിന്റെ പ്രധാന കലാരൂപങ്ങളിലൊന്നാണ്. ദഫ് എന്ന വാദ്യോപകരണം ഉപയോഗിച്ച് കൂട്ടമായി പാട്ടും താളവും അവതരിപ്പിക്കുന്ന ഈ കലയിൽ സംഗീതത്തിനും സംഘചലനങ്ങൾക്കും പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുണ്ട്.
കാസർഗോഡിന്റെ മത-സാംസ്കാരിക വൈവിധ്യത്തിൽ ദഫ് മുട്ടിനും ശ്രദ്ധേയമായ സ്ഥാനമുണ്ട്.
8. നാടൻപാട്ടുകളും വാദ്യകലകളും
നീലേശ്വരത്തിന്റെ പാരമ്പര്യ ജീവിതത്തിൽ നാടൻപാട്ടുകൾക്കും വാദ്യകലകൾക്കും വലിയ സ്ഥാനമുണ്ട്. തെയ്യത്തിന്റെ തോട്ടംപാട്ടുകൾ, ക്ഷേത്രാചാരങ്ങളിലെ പാട്ടുകൾ, ചെണ്ട, ഇലത്താളം തുടങ്ങിയ വാദ്യങ്ങൾ എന്നിവ ഇവിടുത്തെ അനുഷ്ഠാന കലകളുടെ അവിഭാജ്യ ഘടകങ്ങളാണ്.
9. കൈത്തറി — കലയും ജീവിതോപാധിയും
നീലേശ്വരം കലകളുടെ മാത്രം നാടല്ല; കൈത്തറി പാരമ്പര്യത്തിനും പ്രശസ്തമാണ്. തലമുറകളായി കൈമാറിവന്ന നെയ്ത്ത് പാരമ്പര്യം പ്രദേശത്തിന്റെ ജനജീവിതത്തോടും തൊഴിൽ സംസ്കാരത്തോടും ചേർന്നുനിൽക്കുന്നു. കേരള ടൂറിസവും നീലേശ്വരത്തിന്റെ പ്രത്യേകതകളിൽ കൈത്തറി ശാലകളെ പരാമർശിക്കുന്നുണ്ട്.
നീലേശ്വരം — ഒരു കലയുടെ മാത്രം നാടല്ല
തെയ്യത്തിന്റെ തീപ്പൊരി മുതൽ പൂരക്കളിയുടെ താളം വരെ, കോൽക്കളിയുടെ ചുവടുകൾ മുതൽ യക്ഷഗാനത്തിന്റെ നാടകീയത വരെ, ക്ഷേത്രാനുഷ്ഠാനങ്ങളിൽ നിന്ന് മലബാറിന്റെ മുസ്ലിം പാരമ്പര്യ കലകളിലേക്ക് — വൈവിധ്യമാർന്ന കലാപാരമ്പര്യങ്ങളുടെ സംഗമഭൂമിയാണ് നീലേശ്വരം.